تنش‌ها بالا می‌گیرد; چرا روابط یونان و ترکیه تیره شده؟

دولت یونان از ترکیه خواسته است یک کشتی متعلق به این کشور را که برای حفاری‌های تجسسی عازم شرق دریای مدیترانه است، بازگرداند.

رئیس‌جمهوری فرانسه نیز عملیات اکتشافی ترکیه را “یکجانبه” خوانده و از ترکیه خواسته است تا این کار را متوقف کند.

روابط یونان و ترکیه، دو کشور همسایه غالبا تنش آلود بوده ولی مشاجره اخیر بر سر ذخایر گاز و حقوق دریانوردی، موجب نگرانی‌های بیشتری در باره شدت گرفتن احتمالی تنش‌ها شده است.

فرانسه گفته است ناوگان نظامی این کشور در منطقه را تقویت می‌کند.

هنگامی که در ماه ژوئیه ترکیه اعلام کرد که قصد اعزام کشتی تجسسی خود به آبهای نزدیک به سواحل جزیره یونانی کاستلوریزو، را دارد، آلمان که در حال حاضر ریاست دوره‌ای اتحادیه اروپا را دارد توانست به مشاجره‌ای که شروع شده بود پایان دهد.

ولی اکنون که کشتی تجسسی ترکیه همراه با پنج ناو نیروی دریایی این کشور به راه افتاده، یک بار دیگر مناقشه طرفین علنی شده و دو کشور عضو پیمان ناتو جنگ لفظی را شروع کرده‌اند.

یونان متعهد شده که از حاکمیتش دفاع خواهد کرد و اتحادیه اروپا که یونان یکی از اعضای آن است طرفین را به مذاکره دعوت کرده است.

چگونه روابط تیره شد؟

هر دو کشور ترکیه و یونان نسبت به ذخایر گاز دریای مدیترانه بلندپروازی‌های خودشان را داشته و در مورد حقوقشان در مناطق کلیدی شرق مدیترانه، اختلاف نظر شدیدی دارند. در بعضی مناطق تداخل ادعای مالکیت وجود دارد و هر دو کشور استدلالشان این است که این مناطق به فلات قاره آنان تعلق دارد.

در ماه ژوئیه، ترکیه با دادن یک هشدار دریایی، اعلام کرد که کشتی تحقیقاتی خود را برای حفاری های تجسسی به آبهای نزدیک به جزیره یونانی کاستلوریزو، که فاصله کمی با ساحل جنوب غرب ترکیه دارد، می فرستد.

این هشدار، شامل منطقه ای بین قبرس وجزیره کرت می شد. در آن موقع کشتی تجسسی در بندر آنتالیا در ترکیه لنگر نیانداخته بود. ولی نظامیان یونان هشدار ترکیه را اعلام خطر تلقی کرده ونگران درگیری در نزدیکی جزیره کاستلوریزو شدند.

سردی روابط دو کشور از چند ماه پیش شروع شده و ورود پناهندگان به یونان از راه ترکیه به مناقشه انجامیده بود. سپس تصمیم ترکیه برای تبدیل موزه ایا صوفیه در استانبول به مسجد، باعث هراس و خشم یونان شد. ایاصوفیه برای قرن ها کلیسای جامع مسیحیان ارتدوکس بود.

پس از میانجیگری آلمان، دو طرف با مذاکره موافقت کردند و اوضاع به ظاهر آرام شد. ولی در اوایل ماه اوت یونان قراردادی با مصر برای ایجاد یک منطقه کشتیرانی بست که موجب ناخشنودی ترکیه شد. مذاکرات منتفی گردید و کشتی تجسسی ترکیه در تاریخ ۱۰ اوت بندر را ترک کرد و اواخر روز بعد گزارش شد که وارد آبهای بین جزایر کرت و قبرس شده است.

دلیل افزایش تنش‌ها

ترکیه و یونان در رقابت برای بهره برداری از منابع انرژی شرق مدیترانه در مقابل یکدیگر قرار دارند.

در سال های اخیر کشف ذخایر عظیم گاز در آبهای نزدیک به سواحل قبرس، سبب شده که دولت های قبرس، یونان، اسرائیل و مصر به اتفاق در صدد حداکثر بهره برداری از این ذخایر برآیند. به عنوان بخشی از توافق قرار است انرژی به دست آمده از طریق یک خط لوله دو هزار کیلومتری از مدیترانه به اروپا صادر شود.

سال گذشته ترکیه حفاری در آبهای غرب قبرس را توسعه داد. این جزیره از سال ۱۹۷۴ تقسیم شده و بخش شمالی تحت کنترل ترکیه را تنها آنکارا به عنوان یک کشور مستقل به رسمیت شناخته است. استدلال ترکیه همواره این بوده که از منابع طبیعی جزیره قبرس باید به طور مشترک بهره برداری شود.

در نوامبر ۲۰۱۹، آنکارا موافقتنامه ای با لیبی امضاء کرد که به گفته ترکیه یک منطقه اقتصادی انحصاری را که از ساحل جنوب ترکیه تا سواحل شمال شرق لیبی امتداد دارد، ایجاد کرده است. مصر این موافقتنامه را غیرقانونی می داند و یونان گفته است عجیب است که در این موافقتنامه جزیره یونانی کرت که بین دو کشور قرار دارد، نادیده گرفته شده.

در آخر ماه مه، ترکیه قصد خود را برای شروع حفاری در ماه های آینده در چندین نقطه دورتر، در غرب مدیترانه اعلام کرد که باعث نگرانی یونان و قبرس که هر دو عضو اتحادیه اروپا هستند، شد.

جهت حفاری در آبهای شرق مدیترانه از جمله آبهای نزدیک به سواحل جزایر یونانی رودز و کرت هم اکنون چندین جواز برای شرکت نفت ترکیه صادر شده.

فؤاد اوکتای، معاون رئیس جمهور ترکیه در ماه ژوئیه گفت: “همه باید قبول کنند که نمی شود ترکیه و جمهوری قبرس شمالی از سهم برابر انرژی در منطقه، کنار گذاشته شوند.”

در ششم ماه اوت، یونان و مصر واکنش نشان داده و قرارداد خودشان رابستند و یک منطقه اقتصادی انحصاری تشکیل دادند که به گفته یونان موافقتنامه ترکیه با لیبی را لغو خواهد کرد.

علاوه بر اعزام کشتی تجسسی، ترکیه گفته است از اواخر ماه اوت برای عملیات اکتشافی در مناطق جدید در بخش غربی فلات قاره این کشور، جواز صادر خواهد کرد.

ملاحظات قانونی

بسیاری از جزایر متعلق به یونان که در دریای اژه و مدیترانه شرقی قرار دارند به ساحل ترکیه نزدیک هستند، در نتیجه آبهای سرزمینی موضوع پیچیده ای شده و در گذشته، دو کشور را تا آستانه جنگ پیش برده.

اگر یونان طول آبهای سرزمینی خود را از ۶ مایل ( حدود ۱۲ کیلومتر) به ۱۲ مایل (حدود ۲۴ کیلومتر) که از لحاظ بین المللی حداکثر طول مجاز است افزایش دهد، ترکیه خواهد گفت که این افزایش در راه های دریایی اش به شدت تاثیر خواهد گذاشت.

رجب طیب اردوغان، در مخالفت گفته است ترکیه بهیچوجه اجازه چنین کاری که راههای دریایی اش را مسدود می کند نخواهد داد.

ولی جدا از آبهای سرزمینی، وجود مناطق اقتصادی انحصاری هم مطرح است مانند توافق ترکیه و لیبی برای ایجاد چنین منطقه ای و نیز موافقتنامه های منطقه اقتصادی انحصاری قبرس با لبنان، مصر و اسرائیل.

و تازه ترین مناقشه بر سر فلات قاره ها و این که می تواند تا ۲۰۰ مایل (حدود ۳۲۲ کیلومتر) از ساحل امتداد یابد نیز مطرح است.

 

بحث یونان این است که کشتی تحقیقاتی ترکیه که از آنتالیا به راه افتاده، به فلات قاره یونان تجاوز می کند و به منطقه وسیعی در آبهای نزدیک به جزیره کاستلوریزو، که تنها دو کیلومتر از خاک اصلی ترکیه فاصله دارد، اشاره می کند.

در حالی که یونان از ترکیه خواسته فورا از فلات قاره این کشور خارج شود، ترکیه ماه گذشته بر این نکته پافشاری کرده بود که “جزایری که از خاک اصلی (یونان) دور بوده و به خاک ترکیه نزدیک ترند، نمی توانند فلات قاره داشته باشند.”

معاون رئیس جمهوری ترکیه ماه گذشته گفته بود آنکارا نقشه هایی را که “برای زندانی کردن ما در خاک اصلی کشیده شده” پاره می کند. ترکیه اصرار می ورزد که اقداماتش در چارچوب حقوق دریای سازمان ملل متحد است.

واکنش‌ها چه بوده؟

متحدان اروپایی یونان عمدتا از موضع این کشور حمایت کرده اند اگر چه اتحادیه اروپا و آلمان بر مذاکره اصرار می‌کنند.

امانوئل مکرون، رئیس جمهوری فرانسه از یونان و قبرس کاملا حمایت کرده و ترکیه را به خاطر “نقض حاکمیت آنها” محکوم کرده.

در ماه های اخیر روابط ترکیه و فرانسه به خصوص بر سر لیبی تیره بوده است.

آمریکا دو طرف را به مذاکره ترغیب کرده و ینس استولنبرگ، دبیر کل پیمان ناتو هم درخواست کرده که مشکل، با روح همبستگی اعضای ناتو و مطابق موازین حقوق بین الملل، حل وفصل شود.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.